پوسیدگی دندان، علل، علائم، پیشگیری و درمان
یک دانا

پوسیدگی دندان، علل، علائم، پیشگیری و درمان

پوسیدگی دندان، علل، علائم، پیشگیری و درمان

۱۰ خرداد ۱۳۹۷

پوسیدگی دندان، علل، علائم، پیشگیری و درمان

پوسیدگی دندان بیماری عفونی قابل انتقالی است که با فعالیت میکروب ها در سطح دندان آغاز می شود و در ساختمان آن پیشرفت می کند. در واقع پوسیدگی دندان تخریب بافت های سخت دندان است. در این مقاله به علل، علائم، پیشگیری و درمان پوسیدگی دندان میپردازیم، با یک دانا همراه باشید.

پوسیدگی دندان چیست؟

پوسیدگی دندان یک اصطلاح پزشکی است که برای ایجاد دندان پوسیده یا کرم خورده یا خرابی دندان ها استفاده می شود. دلیل ایجاد پوسیدگی تجمع انواع خاص باکتری بر روی دندان ها است. این باکتری ها از خود اسید ترشح می کنند که این اسید می تواند مینای دندان و لایه زیر آن یعنی عاج دندان را از بین ببرد. انواع مختلفی از باکتری ها در حالت عادی در دهان انسان زندگی می کنند. این باکتری ها می توانند بر روی دندان یک ساختار سخت به نام پلاک را تشکیل دهند. این پلاک همچنین شامل بزاق دهان، مقداری غذا و سایر مواد طبیعی است. امکان تشکیل پلاک به سادگی در نواحی خاص دهان وجود دارد که این نواحی عبارتند از:

  • ترک ها، حفره ها یا شیارهای دندان های عقب دهان
  • بین دندان ها
  • اطراف پر کردگی دندان یا پل دندان
  • نزدیک خط لثه

انواع پوسیدگی دندان

کودکان می توانند به یک نوع پوسیدگی و خرابی دندان به نام «پوسیدگی ناشی از شیشه شیر» یا «پوسیدگی زودرس کودکی» مبتلا شوند. این پوسیدگی ها می توانند به سرعت مینای دندان را از بین ببرند. این نوع از پوسیدگی دندان در بین کودکانی رایج است که در هنگام خواب شیشه شیر یا آب میوه را در دهان خود نگه می دارند. به این ترتیب شیشه شیر باعث می شود دندان های کودک بطور ثابت در طول شب در معرض مستقیم کربوهیدرات ها قرار داشته باشد. در نتیجه باکتری ها می توانند در این حالت به سرعت رشد کرده و اسیدی را ترشح نمایند که باعث پوسیدگی دندان ها می شود. پوسیدگی دندان کودکان در صورتی که دندان فرزند بطور منظم تمیز نشود، می تواند با گذشت زمان تشدید شود. به این ترتیب باکتری ها می توانند مینای دندان را از بین برده و پوسیدگی زیادی را در دهان کودک از خود بر جای گذارند.

در افراد بزرگسال، ریشه های در معرض آسیب دندان ها می توانند دچار پوسیدگی شوند. در اصطلاح به این مشکل «پوسیدگی ریشه دندان» گفته می شود. افراد بزرگسال به احتمال بیشتر با عقب رفتگی لثه ها در نتیجه سال ها مسواک زدن سخت یا بیماری پریودنتال مواجه می شوند.

علاوه بر این بزرگسالان بیشتر به خشکی دهان (گزروستومی) مبتلا می گردند. در این حالت کاهش سطح بزاق دهان منجر به حفاظت کمتر از دندان ها در برابر باکتری ها شده و ریسک ایجاد پوسیدگی در دندان ها افزایش پیدا می کند. بسیاری از داروهای عادی می توانند باعث ایجاد خشکی دهان شوند. به همین خاطر لازم است با پزشک یا داروساز خود درباره داروهایی که مصرف آنها احتمالاً می تواند باعث ابتلا به خشکی دهان شود، صحبت کنید.

پوسیدگی دندان می تواند زیر پر کردگی ها یا سایر ترمیم های انجام شده بر روی دندان مثل روکش ها ایجاد شود. گاهی اوقات باکتری و مقداری از مواد غذایی می توانند به فضای بین دندان و پر کردگی یا روکش آن وارد شوند. این مسئله معمولاً زمانی ایجاد می شود که پر کردگی دچار شکستگی شده یا از محل خود خارج شود و به این ترتیب یک فضای خالی برای وارد شدن باکتری ها به آن ایجاد می شود.

علل و عوامل پوسیدگی دندان

پوسیدگی دندان که آن را در اصطلاح عامیانه کرم خوردگی دندان می گویند ، یک بیماری عفونی است . پوسیدگی دندانی نتیجه ی یک عفونت باکتریایی می باشد . برای ایجاد پوسیدگی ، وجود پلاک میکروبی ، قندهای ساده ، و دندان مستعد لازم است . پس از خوردن قندهای ساده باکتریها غذا را تجزیه کرده و اسید تولید می کنند . پلاک میکروبی اسید را در سطح دندان نگه داشته و به مینای دندان حمله می کند ، پس از حملات مداوم اسید ، مینا شروع به حل شدن می کند و پوسیدگی آغاز می گردد.

شیرینی هایی مانند گز ، سوهان ، آبنبات و … که به سطح دندان می چسبند در ایجاد پوسیدگی نقش مهمی دارند بطوریکه تعداد دفعات مصرف غذاهای قندی ، طول مدتی که قند در دهان می ماند و شکل ظاهری غذا همه جزء عوامل مهم در ایجاد پوسیدگی هستند.

پوسیدگی با فعالیت میکروبهای داخل دهان در سطح دندان شروع می شود و به تدریج به داخل لایه های دندان نفوذ می کند . وقتی پوسیدگی فقط روی مینای دندان باشد می توان با رعایت بهداشت و درمان های ساده پوسیدگی را مهار کرد . در غیر اینصورت پوسیدگی به آرامی به داخل عاج و از آنجا به مغز دندان نفوذ می کند.

علل و عوامل پوسیدگی دندان

محل های شایع شروع پوسیدگی

پوسیدگی ممکن است از هر سطح دندان شروع شود ولی شروع پوسیدگی دندان در سه محل به ترتیب زیر شایع تر است :

  • شیارهای سطح جونده : سطح جونده دندان های آسیا شیارهای باریک و عمیقی دارد که محیط مناسبی برای زندگی و رشد میکروب ها فراهم نموده و دندان از این محل دچار پوسیدگی می گردد . این امر بخصوص در مورد دندان های آسیا بیشتر رخ می دهد و باعث پوسیدگی زودرس آن ها می شود .
  • سطوح بین دندانی : این ناحیه نیز به دلیل عدم نفوذ موهای مسواک قابل تمیز کردن نیست . بنابراین از نواحی مستعد پوسیدگی و بیماری لثه بشمار می آید .
  • طوق دندان یا ناحیه اتصال لثه با دندان : تجمع میکروبها معمولاً در این ناحیه باعث بیماری لثه می شود .

چهار شرط لازم برای پوسیدگی دندان

  1. مستعد بودن مینای دندان و ضعیف بودن آن در مقابل اسید .
  2. وجود پلاک های میکروبی: وقتی از دندان ها بخوبی مراقبت نشود ، میکروب ها با مواد موجود در بزاق دهان لایه نرم ، بیرنگ و چسبنده ای را تشکیل می دهند که بر روی دندان ها می چسبد . این لایه را پلاک میکروبی می نامند .
  3. وجود مواد قندی در دهان .
  4. زمان : طول مدتی که لازم است تا پوسیدگی دندان ایجاد گردد .

باکتریهای موجود در پلاک از مواد قندی غذاها تغذیه می کنند و در جریان این کار اسید تولید می شود . اسید تولید شده مینای دندان را که یک ماده آهکی است حل می کند و پوسیدگی ایجاد می گردد .

پلاک میکروبی + مواد قندی ← اسید ← پوسیدگی دندان

علائم پوسیدگی دندان

پوسیدگی دندان معمولاً در مراحل اولیه شکل گیری علایمی ندارد. در ادامه زمانی که پوسیدگی دندان بخشی از مینای دندان را از بین ببرد، دندان ها ممکن است به غذاها و نوشیدنی های شیرین گرم یا سرد حساس شوند و به این ترتیب می توان متوجه ایجاد پوسیدگی دندان شد. فقط دندان پزشک می تواند با اطمینان درباره ایجاد پوسیدگی دندان های شما اظهار نظر کند. دلیل این موضوع به خاطر این است که پوسیدگی ها زیر سطح دندان ایجاد می شوند و به همین دلیل امکان مشاهده آنها وجود ندارد. هنگامی که شما غذاها و نوشیدنی های حاوی کربوهیدارات را مصرف می کنید (شکر و نشاسته)، این کربوهیدرات ها توسط باکتری های موجود در پلاک دندان خورده می شوند و به این ترتیب در نتیجه این موضوع در دهان اسید ترشح می شود. در طول زمان، مینای دندان شروع به شکسته شدن در سطح زیرین خود می کند و این موضوع در حالی است که لایه رویی مینای دندان سالم به نظر می رسد. هنگامی که مقدار لازم سطح مینای دندان از بین برود، لایه رویی مینا فرو می ریزد و یک پوسیدگی در دندان ایجاد می شود. احتمال ایجاد پوسیدگی در حفره های دندان های قبلی، در بین دندان ها، و نزدیک خط لثه وجود دارد. اما صرف نظر از محل ایجاد پوسیدگی، بهترین راه برای تشخیص و درمان پوسیدگی دندان قبل از جدی شدن آن ملاقات منظم با دندان پزشک است.

علائم پوسیدگی دندان

تشخیص پوسیدگی دندان

وقتی دندانی دچار پوسیدگی می شود ، ممکن است یک یا چند مورد از علامت های زیر را داشته باشد :

  • تغییر رنگ مینای دندان ، در محل پوسیدگی ، مینا قهوه ای یا سیاه رنگ می شود .
  • سوراخ شدن دندان در محل پوسیدگی ، گاهی میزان این تخریب کم است و فقط با معاینه دقیق مشخص می شود و گاهی مقدار زیادی از دندان از بین می رود ، به طوری که شخص فکر می کند دندان او شکسته است .
  • حساس بودن یا درد گرفتن دندان در موقع خوردن غذاهای سرد ، گرم ، ترش و شیرین .
  • حساس بودن یا درد گرفتن دندان بویژه وقتی که دندان ها را روی هم فشار می دهیم .
  • بوی بد دهان می تواند به علل مختلف ایجاد شود که یکی از علتهای آن پوسیدگی دندان ها است . پوسیدگی بین دندانی می تواند باعث گیر کردن مواد غذایی بین دندان ها و پاره شدن نخ دندان هنگام استفاده بشود .

مراحل اولیه ایجاد پوسیدگی دندان معمولاً بدون درد است. در این حالت معاینه حرفه ای منظم و عکس رادیولوژی می تواند مشکل را در مراحل اولیه آن شناسایی و تشخیص دهد. به هر حال اگر شما با حساسیت دندان های خود در زمان جویدن غذا یا مصرف نوشیدنی ها و غذاهای گرم، سرد یا شیرین مواجه شدید، حتما با دندان پزشک خود تماس بگیرید.

جلوگیری و پیشگیری از پوسیدگی دندان

  • از خمیردندان خوب حاوی فلوراید استفاده نمایید. می توانید از دندان پزشک خود در مورد انتخاب خمیر دندان سوال کنید .
  • دندان ها را صبح و قبل از خواب مسواک بزنید. تمیز نگه داشتن دندان برای جلوگیری از پوسیدگی دندان بسیار مهم است.
  • بعد از هر غذا دهان خود را کامل آب بکشید. این کار ذرات غذا که به دندان ها چسبیده اند را خارج می کند.
  • هر روز فضای بین دندان ها را نخ دندان بکشید.نخ دندان بسیار ضروری است ، زیرا خمیر دندان نمی تواند فضای بین دندان ها را تمیز کند.
  • مرتب با دندان پزشک مشورت کنید تا نشانه های پوسیدگی کنترل شود.
  • با پزشک خود در مورد روکش های دندانی مشورت کنید ، چرا که آنها لایه محافظتی در برابر آسیب و پوسیدگی ایجاد می کنند.
  •  از پزشک خود درمورد دهان شویه های حاوی فلوراید سوال کرده و اینکه چگونه از آنها برای حداکثر تاثیر استفاده کنید.
  • در صورتی که موهای مسواک خم شده باشد ، مسواک توانایی تمیز کردن سطوح دندانی را ندارد و به لثه آسیب می رساند. باید مسواک را به موقع تعویض کنید.
  • از غذاهایی که سطح قند بالا دارند ، نظیر شکلات ، آب نبات و امثال آن بپرهیزید. تافی های چسبناک که به سختی به دندان می چسبند مصرف نکنید ، چرا که بسیار باعث پوسیدگی دندان می شوند. اگر این چنین مواد غذایی را مصرف می کنید فورا دندان ها را مسواک بزنید.
  • به دندان های خود استراحت بدهید . در سراسر روز درحال جویدن نباشید.
  • از تغذیه خوب و متعادل که حاوی انواع مواد مغذی مورد نیاز است بهرمند شوید.
  • اگر علاقه دارید در بیشتر مواقع آدامس بدون قند بجوید، مخصوصا آدامس های حاوی زیلیتول که می تواند در جلوگیری از پوسیدگی دندان موثر باشد. گرچه مطالعات بیشتر در این زمینه ادامه دارد.

جلوگیری و پیشگیری از پوسیدگی دندان

درمان پوسیدگی دندان

پوسیدگی دندان یک فرآیند است. در مراحل اولیه این فرآیند، امکان متوقف کردن فرآیند پوسیدگی وجود دارد و حتی می توان این فرآیند را معکوس کرد. استفاده از فلوراید و سایر روش های جلوگیری در مراحل اولیه پوسیدگی همچنین می تواند به دندان کمک کند آسیب وارد شده را بطور طبیعی بازیابی و ترمیم نماید (ساخت مجدد مینای دندان). مشاهده لکه های سفید بر روی دندان معمولاً آخرین مرحله از شکل گیری اولیه پوسیدگی دندان است.

پوسیدگی ها ممکن است با توجه به زمان شناسایی آنها قابل درمان باشند یا امکان درمان آنها وجود نداشته باشد. لکه های سفید مشاهده شده بر روی دندان ممکن است نشان دهنده مراحل اولیه ایجاد پوسیدگی باشد که در این حالت معمولاً هنوز پوسیدگی به مینای دندان نفوذ نکرده است. اگر آسیب وارد شده از طریق اسید متوقف شود و دندان شانس ترمیم طبیعی آسیب وارد شده را داشته باشد، فرآیند پوسیدگی در مراحل اولیه آن قابل بازگشت است. پوسیدگی هایی که باعث از بین رفتن مینای دندان شده باشد قابل بازگشت نیستند. با گذشت زمان، این پوسیدگی می تواند گسترش پیدا کرده و به ریشه دندان برسد. مدت زمان مورد نیاز برای مشاهده این حالت از شخصی به شخص دیگر متفاوت است.

پوسیدگی های می توانند در طول چند ماه یا چند سال وخیم شده و به مرحله ایجاد درد دندان برسند. هنگامی که وضعیت پوسیدگی بدتر شده و مینای دندان دچار شکستگی شود، فقط دندان پزشک می تواند دندان آسیب دیده را ترمیم نماید. روش عادی درمان پوسیدگی دندان، پر کردن آن است. در صورتی که برای پر کردن دندان نیاز به تراشیدن آن وجود داشته باشد، دندان پزشک ناحیه مورد نظر را بی حس می کند. در صورت استفاده از لیزر برای ترمیم دندان، معمولاً نیازی به تزریق مواد بی حسی نیست. در ادامه بخش پوسیده دندان برداشته شده و محل آن با مواد مخصوص پر می شود.

بسیاری از مواد پر کردن از آمالگام یا کامپوزیت دندان ساخته می شوند. آمالگام یک ماده نقره ای مایل به خاکستری است که از نقره، جیوه، مس یا سایر فلزات ساخته می شود. استفاده از کامپوزیت می تواند ظاهر بهتری برای بیمار داشته باشد زیرا رنگ آن شبیه رنگ دندان است. کامپوزیت های جدیدی که امروزه ساخته می شوند بسیار با دوام هستند. پر کردگی های آمالگام معمولاً برای دندان های آسیاب و دندان های قبلی آن استفاده می شود، زیرا در این حالت رنگ فلز در انتهای دندان مشاهده نمی شود.

ماده های کامپوزیت و سرامیک را می توان برای پر کردن همه دندان ها مورد استفاده قرار داد. اگر پوسیدگی دندان زیاد باشد، بخش باقیمانده دندان احتمالاً توانایی نگه داشتن مواد استفاده شده برای پر کردن دندان جهت ترمیم آن را ندارد. در این حالت دندان پزشک پوسیدگی را خارج کرده و روی دندان را با مواد سرامیکی یا روکش مصنوعی می پوشاند. این مواد را می توان در مطب دندان پزشک یا لابراتوار بطور سفارشی برای بیمار ساخت.

گاهی اوقات بخشی از دندان که امکان مشاهده آن برای شما وجود دارد به نسبت سالم به نظر می رسد، اما در واقع پوسیدگی در داخل دندان و در ناحیه پالپ دندان وجود دارد. در اینگونه مواقع، نیاز به عصب کشی دندان وجود دارد. برای این کار یک دندان پزشک عمومی یا متخصص عصب دندان، پالپ دندان را خارج کرده و آن را با مواد مخصوص جایگزین می کند. در اکثر موارد، پس از عصب کشی نیاز به روکش کردن دندان وجود دارد.

 

با تشکر از سایت های دندانپزشکی ایران و راستینه

جمع آوری: یک دانا

برچسب ها : ,

مطالب مشابه

ارسال دیدگاه

به نکات زیر توجه کنید

  • نظرات شما پس از بررسی و تایید نمایش داده می شود.
  • لطفا نظرات خود را فقط در مورد مطلب بالا ارسال کنید.


برچسب ها